Zgodnie z przełomowym wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 25 listopada 2025 r. Polska musi uznawać i transkrybować małżeństwa jednopłciowe zawarte za granicą.
Sprawdź, co to oznacza dla praw LGBTQ+ i tęczowych rodzin w Polsce.
Dziś w Luksemburgu zapadł wyrok, który realnie zmienia życie tęczowych małżeństw w Polsce, wprowadzając tylnymi drzwiami tak bardzo oczekiwaną równość małżeńską.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jednoznacznie stwierdził, że Polska ma obowiązek dokonywać transkrypcji małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą.
To nie jest tylko techniczna kwestia rejestru stanu cywilnego. To jest pytanie o to, czy państwo polskie nadal może udawać, że małżeństwo za granicą a Polska to dwa różne światy, gdzie w jednym z nich jesteś mężem, żoną czy osobą małżeńską, zaś w drugim prawie i prawnie „nikim”.
Wyrok TSUE z 25 listopada 2025 r. w sprawie C-713/23 to historyczny moment dla uznania małżeństw jednopłciowych w Polsce i ogromny krok w stronę równości małżeńskiej w Polsce.
Polskie prawo pod lupą TSUE: o co toczył się spór?
Sprawa dotyczyła polskiej pary, dwojga mężczyzn, obojga obywateli Polski (przy czym jeden z nich ma też obywatelstwo niemieckie), którzy zawarli małżeństwo jednopłciowe za granicą, w Niemczech. Po powrocie do Polski chcieli, aby ich związek został uznany w Polsce poprzez transkrypcję aktu małżeństwa zagranicznego do polskich ksiąg stanu cywilnego.
Co zrobili polscy urzędnicy?
Kierownik USC w Warszawie odmówił transkrypcji.
Wojewoda Mazowiecki utrzymał odmowę w mocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę małżonków.
Argumentacja w tej sprawie była znajoma: „małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny”, „porządek publiczny”, „brak małżeństw jednopłciowych w polskim prawie”.
Sprawa trafiła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a ten zadał Trybunałowi pytanie prejudycjalne: czy prawo UE (prawo do swobodnego przemieszczania się i prawo do życia rodzinnego) sprzeciwia się odmowie uznania i transkrypcji małżeństwa jednopłciowego obywateli polskich zawartego w innym państwie członkowskim?
Opinia Rzecznika Generalnego TSUE: pierwszy promień nadziei
Zanim zapadł wyrok, swoją opinię wydał Rzecznik Generalny TSUE.
To właśnie ta opinia Rzecznika Generalnego TSUE była pierwszym mocnym sygnałem, że transkrypcja małżeństwa jednopłciowego nie jest „łaską” państwa, tylko jego obowiązkiem.
Rzecznik wskazał wprost, że w sytuacji, gdy brak jest innych skutecznych rozwiązań w Polsce, to na państwie członkowskim ciąży pozytywny obowiązek dokonania transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa. Co oznaczało, że jeśli transkrypcja aktu małżeństwa zagranicznego jest jedyną realną drogą uznania małżeństwa, Polska nie może jej odmawiać tylko dlatego, że chodzi o parę tej samej płci.
Dziś Trybunał tę argumentację w pełni potwierdził.
Wyrok TSUE 2025: transkrypcja małżeństw jednopłciowych to obowiązek Polski
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej powiedział jasno:
Art. 20 i 21 TFUE (obywatelstwo UE i swoboda przemieszczania się), w związku z art. 7 i 21 Karty Praw Podstawowych UE (prawo do życia prywatnego i rodzinnego oraz zakaz dyskryminacji ze względu na orientację seksualną) sprzeciwiają się odmowie uznania i transkrypcji małżeństwa osób tej samej płci, jeśli zostało ono legalnie zawarte w innym państwie członkowskim.
Innymi słowy, wyrok TSUE 2025 dotyczący małżeństw jednopłciowych oznacza, że uznanie małżeństw jednopłciowych w Polsce nie jest już kwestią dobrej woli politycznej. Jest wymogiem prawa UE.
Trybunał podkreślił, że:
- odmowa uznania małżeństwa jednopłciowego to poważna przeszkoda w korzystaniu z prawa do swobodnego przemieszczania się,
- brak uznania małżeństwa po powrocie do państwa pochodzenia narusza prawo do życia rodzinnego w UE,
- prawa LGBT w Polsce w 2025 r. muszą być interpretowane w zgodzie z ochroną przed dyskryminacją i realnym poszanowaniem życia rodzinnego.
„Małżeństwo za granicą a Polska” – koniec podwójnego życia
Wyobraź sobie taką sytuację. W jednym kraju jesteście małżeństwem, możecie korzystać ze wspólnego nazwiska, wspólnych uprawnień, ochrony jako małżeństwo. W Polsce z jednej strony, jeżeli chodzi o uprawnienia, w oczach państwa jesteście „stanu wolnego”, jednak nie możecie zawrzeć innego małżeństwa, bo jednak wasze małżeństwo zagraniczne istnieje w waszych aktach stanu cywilnego.
TSUE wprost nazwał to sytuacją, która zniechęca do korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się i tworzy poważne utrudnienia w życiu rodzinnym, zawodowym i prywatnym.
Dlatego swoboda przemieszczania się małżeństw jednopłciowych nie może być fikcją. Jeśli obywatele UE zawierają małżeństwo za granicą, to Polska ma obowiązek zapewnić uznanie małżeństwa zagranicznego, gdy wracają do kraju.
Równość małżeńska w Polsce a uznanie małżeństw zawartych za granicą
Zanim jednak odtrąbimy sukces związany z wyrokiem, trzeba zaznaczyć – ten wyrok, choć ważny i przełomowy w żadnym stopniu nie zmusza Polski do wprowadzenia równości małżeńskiej w sensie wewnętrznym (zawarcia małżeństwa jednopłciowego w polskim USC). Wyrok wyłącznie zobowiązuje Polskę do uznania małżeństw jednopłciowych zawartych zgodnie z prawem innego państwa UE oraz wymusza stworzenie takiego mechanizmu, który zapewni skuteczną ochronę praw tych par.
Dziś tym mechanizmem jest wyłącznie transkrypcja aktu małżeństwa zagranicznego. To oznacza, że nawet przy braku związków partnerskich i małżeństw jednopłciowych w prawie krajowym, prawa tęczowych rodzin wynikające z prawa UE muszą być realnie chronione.
Co ten wyrok oznacza dla Ciebie, jeśli jesteś w tęczowym związku?
Jeśli zawarł*ś małżeństwo jednopłciowe za granicą, w kraju Unii Europejskiej lub w Wielkiej Brytanii, w czasie kiedy ta była członkinią Wspólnoty, jesteś obywatelką/obywatelem/osobą obywatelską Polski, chcesz, aby twój związek był uznany w Polsce, to ten wyrok TSUE daje Ci bardzo konkretne narzędzie.
Oznacza to, że:
- Odmowa USC dokonania transkrypcji małżeństwa jednopłciowego jest sprzeczna z prawem UE.
- Możesz kwestionować decyzje organów administracji w oparciu o bezpośrednią skuteczność prawa UE i Karty Praw Podstawowych.
- Organy administracyjne i sądy nie mogą zasłaniać się „porządkiem publicznym” ani „tożsamością narodową”, aby odmówić uznania waszego małżeństwa.
- Prawa LGBT w Polsce w 2025 r. nie są już tylko hasłem. Są umocowane w konkretnym wyroku TSUE i w najnowszym orzecznictwie ETPC dotyczącym ochrony związków jednopłciowych.
Co, jeżeli twoje małżeństwo zostało zawarte w Wielkiej Brytanii przed Brexitem?
Jeśli małżeństwo jednopłciowe zostało zawarte w Wielkiej Brytanii w okresie, gdy UK była jeszcze członkiem Unii Europejskiej, sytuacja wygląda korzystnie dla pary pod względem prawa UE, i pod kątem najnowszego wyroku TSUE z 25 listopada 2025 r.
Wielka Brytania opuściła Unię 31 stycznia 2020 r. Jeśli związek został zawarty przed tą datą, to podlega on ochronie prawa Unii Europejskiej, bo został zawarty w państwie członkowskim UE w czasie, gdy miało ono pełen status państwa członkowskiego.
W praktyce oznacza to, że: małżeństwo jest traktowane jak małżeństwo zawarte w UE, korzysta z pełnej ochrony prawa UE dotyczącej swobody przemieszczania się i życia rodzinnego, i — co najważniejsze musi zostać uznane przez Polskę, jeśli którakolwiek z osób ma obywatelstwo polskie.
Polska po wyroku TSUE: co powinien zrobić rząd?
Po tym wyroku piłka leży po stronie polskiego rządu i Ministra Spraw Wewnętrznych.
Państwo powinno:
- wydać jasne wytyczne dla kierowników USC dotyczące transkrypcji małżeństw jednopłciowych,
- dostosować przepisy praktyki administracyjnej tak, by uznanie małżeństw jednopłciowych w Polsce było procedurą przewidywalną i jednolitą,
- zapewnić, że prawa tęczowych rodzin nie będą zależeć od „widzi mi się” urzędnika, tylko od prawa.
A do tego czasu możecie już powoływać się na ten wyrok bezpośrednio w swoich sprawach. Jako adwokatka działająca w obszarze praw osób LGBTQ+ mogę pomóc:
- przeanalizować Twoją sytuację,
- przygotować wniosek o transkrypcję,
- zaskarżyć odmowę,
- poprowadzić sprawę przed sądami administracyjnymi.
To nie koniec walki, ale początek nowej rzeczywistości
Ten wyrok nie zastąpi równości małżeńskiej w Polsce, ale:
- rozbija mur absolutnego braku uznania,
- daje Wam konkretną podstawę prawną do działania,
- pokazuje, że prawo do życia rodzinnego w UE obejmuje także Wasze rodziny, a nie tylko heteroseksualne małżeństwa.
To ważny dzień dla wszystkich, którzy przez lata słyszeli: „prawo was nie widzi”. Od dziś prawo europejskie widzi was bardzo wyraźnie. I wymaga, by widziało was także państwo polskie.
Jeśli jesteś w podobnej sytuacji i chcesz porozmawiać o możliwości uznania małżeństwa zagranicznego w Polsce, skontaktuj się, Tęczowe Prawo jest po to, żeby być po Twojej stronie.
Katarzyna Wojs
adwokat
Zdjęcia: Pavel Danilyuk, PNW Production, Edgardo Guzman
***
Rozliczenie majątku po zakończeniu związku nieformalnego
Rozliczenie majątku po zakończeniu związku nieformalnego — praktyczny poradnik dla osób LGBTQ+
Związki nieformalne, w tym związki partnerskie osób tej samej płci, zyskują w Polsce na znaczeniu. Choć prawo nie przewiduje dla nich takiej ochrony jak dla małżeństw, istnieją skuteczne sposoby zabezpieczenia swoich praw – również majątkowych [Czytaj dalej…]
